पेडगाव (प्रतिनिधी) : अनेक वर्षे दुसऱ्यांच्या शेतात कष्ट करून मुलांना उच्च शिक्षण देणारे, प्रामाणिकपणा आणि माणुसकी जपणारे पेडगाव येथील मच्छिंद्र मुकिंदा म्हस्के आज या जगात नसले, तरी त्यांच्या आठवणी कायम जिवंत ठेवण्यासाठी त्यांच्या मुलांनी एक भावनिक आणि समाजोपयोगी उपक्रम हाती घेतला आहे.
वडिलांच्या स्मरणार्थ रस्त्यालगतच्या स्वतःच्या शेतात पिंपळ, नारळ, आंबा आणि चिकूची झाडे लावून त्यांच्या मुळाशी वडिलांच्या अस्थी अर्पण करण्यात आल्या आहेत. भविष्यात ही झाडे मोठी होऊन वाटसरूंना सावली आणि फळे देतील, हीच या उपक्रमामागची भावना आहे.
कष्टाने संसार उभा केला, पण माणुसकी कधी सोडली नाही
मच्छिंद्र म्हस्के यांनी लहानपणापासून दुसऱ्यांच्या शेतात मिळेल ते काम करून कुटुंबाचा उदरनिर्वाह केला. ऊस खांदणीपासून शेतीतील विविध कष्टाची कामे त्यांनी प्रामाणिकपणे केली. कामात कधीही तडजोड न करणारा स्वभाव आणि विलक्षण शारीरिक ताकद यामुळे त्यांच्यासोबत काम करणारे काही लोक त्यांना प्रेमाने ‘Ford’ म्हणत असत.
मात्र त्यांच्या ताकदीपेक्षाही मोठी होती ती त्यांची माणुसकी.
आयुष्यात कधी कोणाशी भांडण नाही, कुणाबद्दल कटुता नाही. प्रत्येकाशी प्रेमाने, आपुलकीने आणि आदराने वागणे, हाच त्यांचा स्वभाव होता.
त्यांनी केवळ कष्टाने संसार उभा केला नाही, तर मुलांना प्रामाणिकपणा, कष्टाची प्रतिष्ठा आणि माणुसकीचे संस्कारही दिले.
मजुरी करणाऱ्या पित्याने घडवले उच्चशिक्षित आणि कर्तृत्ववान कुटुंब!
घरची परिस्थिती बेताची असतानाही मच्छिंद्र म्हस्के यांनी आपल्या तीनही मुलांच्या संगोपनात आणि शिक्षणात कोणतीही कमतरता पडू दिली नाही. स्वतः दुसऱ्यांच्या शेतात काबाडकष्ट करून त्यांनी मुलांना उच्च शिक्षण दिले आणि स्वाभिमानाने जगण्याचे संस्कार दिले.
त्यांचे ज्येष्ठ पुत्र दिपक मच्छिंद्र म्हस्के हे नगरपालिकेत अधिकारी म्हणून कार्यरत असून त्यांच्या पत्नी व मोठ्या सून स्वाती दिपक म्हस्के या गृहिणी आहेत.
कन्या ज्योती बाळासाहेब धेंडे (पूर्वाश्रमीच्या ज्योती मच्छिंद्र म्हस्के) यांचे पती व मच्छिंद्र म्हस्के यांचे जावई बाळासाहेब बाबूराव धेंडे हे बांधकाम क्षेत्रातील नावाजलेले कॉन्ट्रॅक्टर आहेत.
तर धाकटे पुत्र प्रकाश मच्छिंद्र म्हस्के हे स्वतःची कंपनी चालवणारे उद्योजक असून त्यांच्या पत्नी व लहान सून प्रमिला प्रकाश म्हस्के या आयआयटीसारख्या नामांकित उच्च शिक्षण संस्थेत नोकरी करत आहेत.
विशेष म्हणजे, या कष्टकरी पित्याच्या कुटुंबातील पुढची पिढीही शिक्षणाच्या क्षेत्रात प्रगती करत आहे. त्यांची नातवंडे आज एमबीबीएस, इंजिनिअरिंग तसेच विविध उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये शिक्षण घेत आहेत.
एकेकाळी दुसऱ्यांच्या शेतात मजुरी करणाऱ्या पित्याच्या कुटुंबातील मुले आणि सुना आज आपापल्या जबाबदाऱ्या सांभाळत आहेत, तर नातवंडे उच्च शिक्षणाच्या माध्यमातून आपले भविष्य घडवत आहेत. हीच त्यांच्या कष्टांची, त्यागाची आणि संस्कारांची खरी फलश्रुती आहे.
सुमारे दहा वर्षांपूर्वी मुलांनी वडिलांची मजुरी बंद करून त्यांना कष्टातून विश्रांती दिली होती. मात्र अनेक वर्षांच्या कष्टांच्या आठवणी आजही कुटुंबाच्या मनात ताज्या आहेत.
वडिलांची जमीन जपली… आता त्याच मातीत आठवणी रुजवल्या
कुटुंबाची रस्त्यालगत असलेली शेती विकली नाही. उलट वडिलांच्या स्मृतींना कायमस्वरूपी जपण्यासाठी त्याच जमिनीत वृक्षलागवड करण्याचा निर्णय मुलांनी घेतला.
या ठिकाणी पिंपळ, नारळ, आंबा आणि चिकूची झाडे लावण्यात आली आहेत. या झाडांच्या मुळाशी मच्छिंद्र म्हस्के यांच्या अस्थी अर्पण करून त्यांच्या आठवणी निसर्गाशी जोडण्यात आल्या आहेत.
या उपक्रमामागे एक अत्यंत भावनिक विचार आहे.
“आमचे अण्णा अनेक वर्षे स्वतः उन्हात राबले, पण आम्हाला कधी उन्हाची झळ लागू दिली नाही. ते प्रत्येकाशी प्रेमाने वागले. त्यांच्या जाण्यानंतरही त्यांच्या आठवणी कुणाच्या तरी उपयोगी पडाव्यात, म्हणून ही झाडे लावली. उद्या एखादा थकलेला वाटसरू या झाडांच्या सावलीत विसावला, एखाद्याला गोड फळ मिळालं, तर त्यातच आम्हाला अण्णांचं अस्तित्व जाणवेल,” अशी भावना त्यांच्या मुलांनी व्यक्त केली.
स्मारक नाही, माणुसकीची जिवंत आठवण
वडिलांच्या स्मरणार्थ मोठे स्मारक उभारण्यापेक्षा समाजाला उपयोगी पडणारी झाडे लावून त्यांच्या आठवणी जपण्याचा हा प्रयत्न वेगळा संदेश देणारा आहे.
आज लावलेली रोपे उद्या मोठी होतील. त्यांची मुळे जमिनीत खोलवर जातील. फांद्या विस्तारतील. सावली वाढेल. फळे लागतील.
कदाचित त्या झाडाखाली थांबणाऱ्या प्रत्येकाला ही कहाणी माहीत नसेल. पण त्याला मिळणारी सावली आणि फळे हीच त्या कष्टकरी पित्याच्या स्मृतीची खरी ओळख ठरेल.
ज्यांनी आयुष्यभर आपल्या मुलांना आधार दिला, तेच अण्णा आता झाडांच्या रूपाने इतरांनाही आधार देतील, हीच कुटुंबाची भावना आहे.
“अण्णा गेले… पण त्यांची माया आता सावली बनून राहील!”
वडिलांच्या आठवणींना उजाळा देताना मुलांची भावना मन हेलावून टाकणारी आहे.
“लहानपणी अण्णांच्या ताकदीचा अभिमान वाटायचा. मोठं झाल्यावर त्यांच्या कष्टांचं मोल समजलं. आज अण्णा आमच्यात नाहीत, पण त्यांनी दिलेले संस्कार आहेत. त्यांनी जपलेली जमीन आहे. आणि आता त्या जमिनीत त्यांच्या स्मृतींची झाडे आहेत.
आमच्या अण्णांनी आयुष्यभर कुणाशी वैर केलं नाही. सगळ्यांना प्रेम दिलं. म्हणून त्यांच्या आठवणीसुद्धा इतरांना काहीतरी देणाऱ्या असाव्यात, असं आम्हाला वाटलं.
आमचे अण्णा स्वतः उन्हात राबले… आता त्यांच्या स्मृतींची झाडे इतरांना सावली देतील. त्यांनी आम्हाला आयुष्यभर प्रेम दिलं… आता ही झाडं वाटसरूंना गोड फळं देतील.
उद्या या झाडांच्या सावलीत कुणी क्षणभर विसावलं, तरी आम्हाला वाटेल की अण्णांची माया अजूनही या जगात जिवंत आहे.”
एका कष्टकरी पित्याची कहाणी आता मातीत रुजली आहे. काळ पुढे जाईल, पिढ्या बदलतील; पण रस्त्यालगत उभी राहणारी ही झाडे त्यांच्या प्रेमाची आणि त्यागाची साक्ष देत राहतील.
कारण काही माणसं गेल्यानंतर फक्त आठवणी ठेवून जात नाहीत… ती आपल्या माणुसकीतून पुढच्या अनेक पिढ्यांना सावली देऊन जातात.
